Nguyễn Việt Bách
07-02-2007, 06:19 PM
Dân tộc Sán Chay còn gọi là: Cao Lan, Sán Chỉ, Mán Cao Lan, Hờn Bận. Người Sán Chay có hai nhóm phân biệt với nhau về ngôn ngữ đó là: Nhóm nói tiếng Cao Lan gần gũi với tiếng Tày, Nùng và nhóm nói tiếng Sán chỉ gần với thổ ngữ Hán. Đồng bào Sán Chay ở Tuyên Quang sống chủ yếu ở 3 huyện: Yên Sơn. Sơn Dương và Hàm Yên.
Đồng bào Sán Chay thờ tổ tiên là chính, song chịu ảnh hưởng của Phật giáo, Nho giáo. Người Sán Chay làm ruộng là chính và nông nghiệp đóng vai trò quan trọng. làng xóm thường tập trung một vài chục gia đình, họ sống gắn bó bên nhau, xưa kia dân tộc Sán Chay sống chủ yếu trên sàn nhà. Nhà được mường tưởng như con “Trâu Thần”. Bốn cột chính tượng trưng cho bốn chân, dui mè là xương sườn, nóc nhà được coi là sống lưng. Tại một trong hai góc thuộc phần ngoài của nhà có một căn buồng nhỏ, nơi để thờ “ Hương hỏa”, được coi là linh thiêng nhất trong mỗi gia đình.
Hiện nay, trang phục của đồng bào Sán Chay thường giống với người Kinh hoặc người Tày. Thường ngày phụ nữ Sán Chay dùng chiếc dây đeo bao dao thay cho thắt lưng. Trong những dịp lễ tết, hội hè, các cô gái thường thắt 2 đến 3 chiếc thắt lưng bằng lụa hay bằng nhiễu, với những màu sắc khác nhau. Dân tộc Sán Chay có nhiều họ, mỗi họ chia ra các chi và từng họ có điểm riêng biệt về tập tục. Mỗi họ thờ “ Hương hỏa” một thần linh nhất định nào đó. Trong gia đình người Sán Chay, người cha làm chủ nhà. Tuy nhà trai tổ chức cưới vợ cho con nhưng sau cưới, cô dâu lại về với cha mẹ đẻ, thỉnh thoảng mới về nhà chồng, cho đến khi mang thai mới về ở hẳn nhà chồng.
Đồng bào Sán Chay có nhiều truyện cổ, thơ ca, hò vè, tục ngữ, ngạn ngữ. Đặc biệt sìng ca là hình thức sinh hoạt phong phú hấp dẫn nhất của người sán chay, các điệu múa của người Sán Chay bao gồm: Múa trống, múa xúc tép, múa chim gâu, múa đâm cá, múa thắp đèn… Nhạc cụ cũng phong phú gồm: Thanh la, não bạt, trống, chiêng, kèn… Vào ngày hội đình, hội xuân, tết nguyên đán… Đồng bào Sán Chay vui chơi giải trí, có những trò diễn sôi nổi như: Đánh quay, “ Trồng cây chuối”, “ Vặn rau cải”, tung còn… Và đặc biệt người Sán Chay có lễ “Hội dềnh” vào ngày mùng 10 tháng giêng, một ý nghĩa quan trọng đối với người Sán Chay vừa để nhắc lại những sự tích xưa của họ tộc, vừa là để cầu cho việc làm trong bản một năm mới làm ăn thinh vượng và lễ hội được kéo dài1 đến 2 ngày. Ngay từ nhưng ngày đầu tháng giêng, không khí trong làng, bản náo nức hẳn lên, từ trẻ nhỏ đến người già ai cũng nô nức phấp phỏng chờ đón đến ngày hội xuân. Mỗi gia đình góp ít gạo hay thịt hoặc cây trái của nhà cùng với cộng đồng làng xã mang lên tế Đình. Sau quá trình được chuẩn bị chu đáo, phần đầu của ngày hội là lễ tế thần thánh, tế trời đất, cầu cho mưa thuận gió hòa, cho một mùa bội thu. Lễ hội này có 7 người tham gia vào phần tế lễ: Người chủ tế mặc áo đỏ, người xứng tế, người đọc văn tế và có 4 chấp sự, những người này đều mặc áo xanh. Khi phần tế lễ được bắt đầu cũng là lúc không khí trở nên linh thiêng, kính cẩn, trang trọng và sự linh thiêng ấy được đẩy lên cao khi 3 hồi chiêng trống vang lên. Tiếng chiêng linh thiêng ấy như báo hiệu một mùa hội bắt đâu, cũng như đánh thức các vị thần thánh ở ngũ phương trong cõi trời đất mênh mông cùng về đây tụ hội. Sau khi việc tế lễ tiến hành xong, quan chủ tế cũng đọc một bài chúc văn, với nội dung chúc cho dân làng có được cuộc sống vui xuân và 1 năm mới mùa màng tươi tốt và lúc này mới bắt đầu những hoạt động vui chơi chính của lễ hội và cũng là thời điểm thu hút được đông đảo người tham gia nhất.
( Theo website: www.ptthtuyenquang.org.vn )
Đồng bào Sán Chay thờ tổ tiên là chính, song chịu ảnh hưởng của Phật giáo, Nho giáo. Người Sán Chay làm ruộng là chính và nông nghiệp đóng vai trò quan trọng. làng xóm thường tập trung một vài chục gia đình, họ sống gắn bó bên nhau, xưa kia dân tộc Sán Chay sống chủ yếu trên sàn nhà. Nhà được mường tưởng như con “Trâu Thần”. Bốn cột chính tượng trưng cho bốn chân, dui mè là xương sườn, nóc nhà được coi là sống lưng. Tại một trong hai góc thuộc phần ngoài của nhà có một căn buồng nhỏ, nơi để thờ “ Hương hỏa”, được coi là linh thiêng nhất trong mỗi gia đình.
Hiện nay, trang phục của đồng bào Sán Chay thường giống với người Kinh hoặc người Tày. Thường ngày phụ nữ Sán Chay dùng chiếc dây đeo bao dao thay cho thắt lưng. Trong những dịp lễ tết, hội hè, các cô gái thường thắt 2 đến 3 chiếc thắt lưng bằng lụa hay bằng nhiễu, với những màu sắc khác nhau. Dân tộc Sán Chay có nhiều họ, mỗi họ chia ra các chi và từng họ có điểm riêng biệt về tập tục. Mỗi họ thờ “ Hương hỏa” một thần linh nhất định nào đó. Trong gia đình người Sán Chay, người cha làm chủ nhà. Tuy nhà trai tổ chức cưới vợ cho con nhưng sau cưới, cô dâu lại về với cha mẹ đẻ, thỉnh thoảng mới về nhà chồng, cho đến khi mang thai mới về ở hẳn nhà chồng.
Đồng bào Sán Chay có nhiều truyện cổ, thơ ca, hò vè, tục ngữ, ngạn ngữ. Đặc biệt sìng ca là hình thức sinh hoạt phong phú hấp dẫn nhất của người sán chay, các điệu múa của người Sán Chay bao gồm: Múa trống, múa xúc tép, múa chim gâu, múa đâm cá, múa thắp đèn… Nhạc cụ cũng phong phú gồm: Thanh la, não bạt, trống, chiêng, kèn… Vào ngày hội đình, hội xuân, tết nguyên đán… Đồng bào Sán Chay vui chơi giải trí, có những trò diễn sôi nổi như: Đánh quay, “ Trồng cây chuối”, “ Vặn rau cải”, tung còn… Và đặc biệt người Sán Chay có lễ “Hội dềnh” vào ngày mùng 10 tháng giêng, một ý nghĩa quan trọng đối với người Sán Chay vừa để nhắc lại những sự tích xưa của họ tộc, vừa là để cầu cho việc làm trong bản một năm mới làm ăn thinh vượng và lễ hội được kéo dài1 đến 2 ngày. Ngay từ nhưng ngày đầu tháng giêng, không khí trong làng, bản náo nức hẳn lên, từ trẻ nhỏ đến người già ai cũng nô nức phấp phỏng chờ đón đến ngày hội xuân. Mỗi gia đình góp ít gạo hay thịt hoặc cây trái của nhà cùng với cộng đồng làng xã mang lên tế Đình. Sau quá trình được chuẩn bị chu đáo, phần đầu của ngày hội là lễ tế thần thánh, tế trời đất, cầu cho mưa thuận gió hòa, cho một mùa bội thu. Lễ hội này có 7 người tham gia vào phần tế lễ: Người chủ tế mặc áo đỏ, người xứng tế, người đọc văn tế và có 4 chấp sự, những người này đều mặc áo xanh. Khi phần tế lễ được bắt đầu cũng là lúc không khí trở nên linh thiêng, kính cẩn, trang trọng và sự linh thiêng ấy được đẩy lên cao khi 3 hồi chiêng trống vang lên. Tiếng chiêng linh thiêng ấy như báo hiệu một mùa hội bắt đâu, cũng như đánh thức các vị thần thánh ở ngũ phương trong cõi trời đất mênh mông cùng về đây tụ hội. Sau khi việc tế lễ tiến hành xong, quan chủ tế cũng đọc một bài chúc văn, với nội dung chúc cho dân làng có được cuộc sống vui xuân và 1 năm mới mùa màng tươi tốt và lúc này mới bắt đầu những hoạt động vui chơi chính của lễ hội và cũng là thời điểm thu hút được đông đảo người tham gia nhất.
( Theo website: www.ptthtuyenquang.org.vn )